79. rocznica Wielkiego Strajku Chłopskiego


Skutki wielkiego kryzysu gospodarczego w II Rzeczypospolitej w latach trzydziestych XX w. szczeg├│lnie dotkliwie odczuli ch┼éopi. Wewn─Ötrzna polityka rz─ůd├│w sanacji uczyni┼éa z ch┼éop├│w obywateli ni┼╝szej kategorii, za┼Ť wie┼Ť zepchn─Ö┼éa do ekonomicznej n─Ödzy. Mi─Ödzy sanacj─ů a opozycj─ů demokratyczn─ů trwa┼éa walka polityczna o kszta┼ét Polski.

 

 

W warunkach pot─Öguj─ůcej si─Ö n─Ödzy na wsi i wyra┼║nego lekcewa┼╝enia ch┼éopskich postulat├│w, coraz cz─Ö┼Ťciej zacz─Öto organizowa─ç strajki, kt├│re polega┼éy na bojkocie targ├│w oraz wstrzymaniu dowozu produkt├│w rolnych do miast.

Aby zapobiec szybkiemu narastaniu przejawów niezadowolenia i nastrojów opozycyjnych w społeczeństwie reżim Piłsudskiego uciekał się do policyjnego terroru, przemocy i represji. Zamiast mediatorów do chłopów i ludowców wysłano uzbrojone oddziały policji i wojska.

Lista ofiar walki polskiej wsi z sanacyjnymi rz─ůdami w latach trzydziestych jest d┼éuga. Do szczeg├│lnie drastycznych wydarze┼ä dosz┼éo podczas dw├│ch fal strajk├│w ch┼éopskich, jakie mia┼éy miejsce w latach 1932-1933 i 1936-1937.

Obraduj─ůcy w Warszawie 17 stycznia 1937 r. Nadzwyczajny Kongres Stronnictwa Ludowego opracowa┼é now─ů taktyk─Ö w walce z sanacj─ů. Upowa┼╝ni┼é on Naczelny Komitet Wykonawczy Stronnictwa w razie niespe┼énienia istotnych postulat├│w ludowc├│w do zorganizowania powszechnego strajku rolnego o charakterze politycznym. W specjalnej uchwale ┼╝─ůdano demokratyzacji ustroju pa┼ästwa, udzielenia amnestii dla polityk├│w skazanych w procesie brzeskim, zmiany konstytucji i ordynacji wyborczej do sejmu senatu oraz likwidacji dyktatorskiej formy rz─ůd├│w. Przygotowaniami do strajku kierowa┼é wiceprezes SL Stanis┼éaw Miko┼éajczyk. Nad wszystkim czuwa┼é b─Öd─ůcy na wygnaniu w Czechos┼éowacji Wincenty Witos, kt├│ry poprzez kurier├│w s┼éa┼é swe instrukcje i rady,

15 sierpnia 1937 r. w całej Polsce odbyły się wiece z okazji obchodów Święta Czynu Chłopskiego (udziału chłopów w wojnie polsko-bolszewickiej). Proklamowano na nich 10-dniowy powszechny strajk chłopski. Przez 10 dni chłopi mieli powstrzymać się od dostarczania produktów rolnych do miasta. Zorganizowane pikiety miały ?pouczać? łamistrajków oraz blokować drogi dojazdowe do miast.

W akcji strajkowej wzi─Ö┼éo udzia┼é kilka milion├│w ch┼éop├│w narodowo┼Ťci polskiej, bia┼éoruskiej i ukrai┼äskiej. Do strajkuj─ůcych przy┼é─ůczyli si─Ö robotnicy folwarczni z drobnych zak┼éad├│w przetw├│rstwa i budowlanych. Robotnicy z Krakowa zorganizowali pot─Ö┼╝n─ů manifestacj─Ö solidarno┼Ťciow─ů.

Wielki Strajk Ch┼éopski by┼é wydarzeniem wyj─ůtkowym w nowo┼╝ytnych dziejach Polski i Europy. By┼é najwi─Öksz─ů akcj─ů polityczn─ů, najbardziej masowym g┼éosem protestu w dziejach II Rzeczypospolitej..
Rz─ůd sanacyjny po nasileniu si─Ö akcji parali┼╝uj─ůcej ┼╝ycie gospodarcze przyst─ůpi┼é do rozprawy ze strajkuj─ůcymi ch┼éopami. Bilans strajku by┼é tragiczny. Od kul policji zgin─Ö┼éo 44 ch┼éop├│w, 5 tysi─Öcy aresztowano, 617 uwi─Öziono. Spacyfikowano 700 gospodarstw. Policja zastosowa┼éa wobec ludowc├│w zasad─Ö zbiorowej odpowiedzialno┼Ťci.

Wielki Strajk Ch┼éopski w sierpniu 1937 r. okaza┼é si─Ö sukcesem organizacyjnym ludowc├│w. Pokaza┼é wielk─ů determinacj─Ö i si┼é─Ö w┼Ťr├│d ch┼éop├│w.

Pomimo represji i ofiar Kongres SL w 1938 r. podj─ů┼é uchwa┼é─Ö o ponownym przeprowadzeniu strajku. Do jego realizacji jednak┼╝e nie dosz┼éo. Nad Polsk─ů zawis┼éa gro┼║ba najazdu niemieckiego i dzia┼éania SL oraz jego przyw├│dc├│w skupi┼éy si─Ö wok├│┼é spraw obrony kraju. Uczestnicy, organizatorzy, komendanci i cz┼éonkowie Ch┼éopskiej Stra┼╝y Porz─ůdkowej Wielkiego Strajku Ch┼éopskiego w sierpniu 1937 r. w chwilach trudnych dla Polski, kt├│re wkr├│tce nadesz┼éy, wykazali si─Ö wielkim patriotyzmem.

Po wybuchu II wojny ┼Ťwiatowej walczyli z okupantem hitlerowskim i sowieckim, byli organizatorami konspiracyjnego ruchu ludowego i ┼╝o┼énierzami jego si┼éy zbrojnej ? Batalion├│w Ch┼éopskich. Po wojnie za┼Ť podj─Öli walk─Ö z komunistami o wolno┼Ť─ç i suwerenno┼Ť─ç Polski w szeregach Polskiego Stronnictwa Ludowego pod kierownictwem Stanis┼éawa Miko┼éajczyka.

Piotr Zgorzelski, poseł PSL

Dodatkowe informacje