Zgorzelski: Zapomniana Armia


Nierozerwalnie zwi─ůzani z ruchem ludowym, byli pot─Ö┼╝n─ů si┼é─ů, z kt├│r─ů musia┼é si─Ö liczy─ç niemiecki okupant. 170 tys. ┼╝o┼énierzy zaanga┼╝owanych w ochron─Ö Polak├│w i polsko┼Ťci, za swe bohaterstwo prze┼Ťladowanych i przemilczanych na kartach oficjalnej historii. Poznajcie Bataliony Ch┼éopskie.

 

By┼éo ich ponad 170 tysi─Öcy ┼╝o┼énierzy zaanga┼╝owanych w ochron─Ö ludno┼Ťci i walk─Ö z okupantem, pasmo sukces├│w, a potem prze┼Ťladowania i wielkie milczenie. Taki los zgotowano zapomnianej armii. Nierozerwalnie zwi─ůzani z ruchem ludowym, byli pot─Ö┼╝n─ů si┼é─ů, z kt├│r─ů musia┼é si─Ö liczy─ç niemiecki okupant. I ju┼╝ od 1941 roku aktywnie dzia┼éali, szczeg├│lnie na po┼éudniowym wschodzie Polski. Ich losy mog┼éyby pos┼éu┼╝y─ç za kanw─Ö niejednego sensacyjnego filmu i niejednej ksi─ů┼╝ki o wojennych losach. Ich has┼éem, wypisanym na sztandarze Komendy G┼é├│wnej, by┼éo ?┼╗ywi─ů i broni─ů?.

Mieszka┼äcy wsi najliczniej w┼é─ůczyli si─Ö w dzia┼éalno┼Ť─ç konspiracyjnego ruchu ludowego. Wysi┼éek organizacyjny ludowc├│w. Finalnie pe┼én─ů sieci─ů konspiracyjn─ů obj─Öto 10 wojew├│dztw, oko┼éo 170 powiat├│w, ponad 1000 gmin i przesz┼éo 8 tysi─Öcy gromad. Tylko w kierownictwach wszystkich szczebli pracowa┼éo oko┼éo 50 tysi─Öcy os├│b, kt├│rzy prowadzili aktywno┼Ť─ç konspiracyjn─ů i wojskow─ů. Jednak to nie liczba zaanga┼╝owanych os├│b decydowa┼éa o sile i znaczeniu ruchu ludowego w okresie okupacji.

Jednym z najwi─Ökszych osi─ůgni─Ö─ç konspiracyjnego ruchu ludowego by┼éo powo┼éanie w 1940 roku do ┼╝ycia w┼éasnej organizacji zbrojnej ? Batalion├│w Ch┼éopskich. Zorganizowano wszystko od podstaw. By┼éa to organizacja demokratyczna, ideowa i g┼é─Öboko zaanga┼╝owan─ů w walk─Ö o niepodleg┼é─ů Polsk─Ö. Bataliony Ch┼éopskie dzia┼éa┼éy w ca┼éym kraju, r├│wnie┼╝ na Kresach Wschodnich, pod okupacj─ů sowieck─ů i niemieck─ů. Rozbudowa oddzia┼é├│w nast─Öpowa┼éa bardzo dynamicznie. W 1944 r. zrzeszonych by┼éo ponad 157 tys. ┼╝o┼énierzy. Bie┼╝─ůc─ů walk─Ö z okupantem prowadzi┼éo 70 oddzia┼é├│w partyzanckich i oko┼éo 400 Oddzia┼é├│w specjalnych. Bataliony Ch┼éopskie pierwsze przyst─ůpi┼éy do otwartych walk przeciwko okupantowi. Wyst─Öpuj─ůc w obronie wysiedlanej ludno┼Ťci Zamojszczyzny ┼╝o┼énierze stoczyli bitwy pod Wojd─ů, Zaborecznem i R├│┼╝─ů. Te dzia┼éania zapocz─ůtkowa┼éy walk─Ö w ca┼éym kraju.

Ale Bataliony Ch┼éopskie to nie tylko walka zbrojna i dzia┼éania sabota┼╝owo - dywersyjne. Du┼╝─ů wag─Ö przywi─ůzywano do patriotycznego oraz ideowego wychowania. Bardzo wa┼╝ny by┼é rozw├│j kulturalny i bezwzgl─Ödna walka z anarchi─ů i bandytyzmem, kt├│re zacz─Ö┼éy w├│wczas ogarnia─ç obszary pozamiejskie. Wojenny czas sprzyja┼é chaosowi. Bataliony Ch┼éopskie z powodzeniem przej─Ö┼éy rol─Ö organizacji, kt├│ra trzyma┼éa te niekorzystne zjawiska pod kontrol─ů. Kluczow─ů rol─Ö odgrywa┼éo wychowanie, kszta┼écenie i formowanie charakter├│w ludno┼Ťci wiejskiej. Ogromna praca edukacyjna to r├│wnie┼╝ prasa. Kolportowano 140 tytu┼é├│w podziemnej prasy ludowej, prowadzono tajne nauczanie, a w tym szkolenie w┼éasnej kadry oficerskiej i podoficerskiej oraz ┼╝o┼énierzy. Aktywnie wsp├│┼épracowano z Ko┼Ťcio┼éem, w dzia┼éania te by┼éo zaanga┼╝owanych setki ksi─Ö┼╝y. Bez nich wiele dzia┼éa┼ä by┼éoby niemo┼╝liwych.

W szczytowym momencie funkcjonowa┼éo ponad 800 tajnych komplet├│w na wsi. By┼éy one zorganizowane na poziomie szko┼éy podstawowej i ┼Ťredniej. Tajne drukarnie Batalion├│w Ch┼éopskich drukowa┼éy podr─Öczniki i skrypty dla szk├│┼é i uczelni. Konspiracyjny ruch ludowy i jego organizacja zbrojna jako jedyne w kraju obchodzi┼éy w czasie okupacji ┼Üwi─Öto Ludowe.

Znacz─ůcymi oddzia┼éami konspiracyjnego ruchu ludowego na wsi by┼éy istniej─ůce od 1941 roku Zwi─ůzek Pracy Ludowej ?Orka? i Ludowy Zwi─ůzek Kobiet, licz─ůcy oko┼éo 20 tys. os├│b. Z jego szereg├│w rekrutowa┼éy si─Ö cz┼éonkinie Zielonego Krzy┼╝a. Te dziewczyny i kobiety pe┼éni┼éy w konspiracji szereg odpowiedzialnych funkcji, by┼éy obecne we wszystkich formach walki z okupantem. W latach okupacji konspiracyjny ruch ludowy odgrywa┼é dominuj─ůc─ů rol─Ö na polskiej wsi. To w┼éa┼Ťnie tam znajdowa┼éo si─Ö niezwykle istotne zaplecze dla dzia┼éa┼ä partyzanckich. Bez poparcia ch┼éop├│w nie funkcjonowanie le┼Ťnych oddzia┼é├│w by┼éoby niemo┼╝liwe.

Dzi─Öki rozbudzonym postawom patriotycznym i otwarto┼Ťci, ┼Ťrodowiska wiejskie by┼éy azylem dla os├│b prze┼Ťladowanych i poszukiwanych przez okupanta. Dzi─Öki wrodzonej zaradno┼Ťci oraz lepszemu ni┼╝ w miastach zapleczu dla egzystencji materialnej, polska wie┼Ť ┼╝ywi┼éa kraj i okazywa┼éa daleko id─ůc─ů pomoc wysiedlonymi. R├│┼╝ne formy pomocy, cz─Östo organizowanej przez Bataliony Ch┼éopskie i ruch ludowy, pozwoli┼éy ocali─ç od niechybnej ┼Ťmierci wiele tysi─Öcy Polak├│w, ┼╗yd├│w oraz os├│b innych narodowo┼Ťci, w tym je┼äcom wojennym. Barbarzy┼äskie represje spadaj─ůce na wie┼Ť na zasadzie odpowiedzialno┼Ťci zbiorowej zahartowa┼éy ch┼éopsk─ů wol─Ö walki o wolno┼Ť─ç Polski oraz umocni┼éa wiar─Ö w sens niesionej pomocy potrzebuj─ůcym. Warto podkre┼Ťli─ç, ┼╝e tak┼╝e dzi─Öki wysi┼ékom ludowc├│w ? ┼╝o┼énierzy Batalion├│w Ch┼éopskich cz─Ö┼Ť─ç Polak├│w na Wo┼éyniu unikn─Ö┼éa strasznego ludob├│jstwa z r─ůk banderowc├│w.

Za dzia┼éanie konspiracyjne i walk─Ö z wrogiem, za patriotyzm i ofiarno┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwo wiejskie zap┼éaci┼éo wysok─ů cen─Ö ? krwi─ů i ┼╝yciem mieszka┼äc├│w wsi, a tak┼╝e zniszczeniem dorobku ca┼éych pokole┼ä. Ponad 7 tysi─Öcy ┼╝o┼énierzy Batalion├│w odda┼éo ┼╝ycie w walce, setki tysi─Öcy ch┼éop├│w i mieszka┼äc├│w wsi zosta┼éo zam─Öczonych przez wroga. Ponad osiemset wsi spacyfikowano i spalono, wielu mieszka┼äc├│w spalono ┼╝ywcem lub wymordowano w zbrodniczy spos├│b. Setki tysi─Öcy ludzi deportowano do rob├│t przymusowych na terenie III Rzeszy.

Jesieni─ů 1942 roku Bataliony Ch┼éopskie przesz┼éy do bardziej aktywnej walki partyzanckiej. Wsp├│┼épracowano tak┼╝e aktywnie ze wszystkimi pozosta┼éymi organizacjami podziemnymi, niejednokrotnie wsp├│lnie tocz─ůc ci─Ö┼╝kie walki przeciwko Niemcom. Bliska wsp├│┼épraca z Armi─ů Krajow─ů zaowocowa┼éa zwi─Ökszeniem skuteczno┼Ťci wywiadowczej i bojowej obu organizacji. Koniec wojny oznacza┼é zaprzestanie walk. Bataliony Ch┼éopskie okaza┼éy si─Ö jedn─ů z najwi─Ökszych polskich podziemnych armii, wykonuj─ůc w okresie 1940-1945 ponad 6 tysi─Öcy akcji bojowych i tocz─ůc blisko tysi─ůc bitew i potyczek z nieprzyjacielem.

Rozs─ůdek, planowanie dzia┼éa┼ä z uwzgl─Ödnieniem konsekwencji i zaanga┼╝owanie w walk─Ö dla Polski, zbudowane na warto┼Ťciach ruchu ludowego, ochroni┼éy wielu Polak├│w przed wojennymi zawieruchami i dlatego w wielu miejscowo┼Ťciach Kielecczyzny oraz Ma┼éopolski pami─Ö─ç o bohaterach jest jeszcze bardzo ┼╝ywa. Echa tamtego programu mo┼╝na odnale┼║─ç dzisiaj odnale┼║─ç w programie Polskiego Stronnictwa Ludowego.

Bataliony Ch┼éopskie by┼éy drug─ů, po Armii Krajowej, si┼é─ů militarn─ů w okupowanej Polsce. Ich has┼éo, ?┼╗ywi─ů i Broni─ů?, by┼éo ideologicznym kr─Ögos┼éupem, kt├│ry na wiele lat zdefiniowa┼é spos├│b dzia┼éania tej organizacji. Zawsze mieli na wzgl─Ödzie dobro ludno┼Ťci. Pozytywistyczne idee ruchu ludowego, budowania u podstaw i troski o drugiego cz┼éowieka, przynios┼éy dobre efekty. Niestety bardzo wielu ┼╝o┼énierzy Batalion├│w Ch┼éopskich by┼éo p├│┼║niej prze┼Ťladowanych przez nowe w┼éadze, narzucone przez Zwi─ůzek Radziecki. Polowa┼éy na nich tzw. szwadrony ┼Ťmierci UB, cz┼éonk├│w Batalion├│w zamykano w wi─Özieniach. Komunistyczne struktury zgotowa┼éy im straszliwy los, torturowani i prze┼Ťladowani, cz─Östo skazywani na kar─Ö ┼Ťmierci.

Chciano ich skaza─ç na zapomnienie. A przecie┼╝ ta zapomniana armia odegra┼éa donios┼é─ů rol─Ö na polskiej wsi i dzisiaj warto wr├│ci─ç do tych wydarze┼ä, przypomnie─ç jak wa┼╝ne jest m─ůdre i odpowiedzialne post─Öpowanie. Gdy przegl─ůdam gazety z tamtych czas├│w widz─Ö te same sprawy, te same pytania, kt├│re i my dzisiaj sobie stawiamy. R├│┼╝ni si─Ö technologia, ale wyzwania mamy podobne. Wyci─ůgajmy wnioski z historii, bo jest ona najlepsz─ů nauczycielk─ů ┼╝ycia.

Piotr Zgorzelski, poseł PSL

Dodatkowe informacje